Droga, którą da się przejść, nie jest wieczną Drogą;
imię, które da się nazwać, nie jest wiecznym imieniem.
Bezimienne — początek nieba i ziemi;
imienne — matka dziesięciu tysięcy rzeczy.
Dlatego wiecznie bez pragnienia — by ujrzeć jej głębię;
wiecznie z pragnieniem — by ujrzeć jej granice.
Te dwie wychodzą razem, a różnią się imieniem;
razem zwie się je ciemnym.
Ciemne i znów ciemne —
brama wszelkiej głębi.

道可道，非常道，名可名，非常名；無名，天地之始，有名，萬物之母。故常無欲，以觀其妙，常有欲，以觀其徼；此兩者，同出而異名，同謂之玄。玄之又玄，眾妙之門。

Gdy wszyscy pod niebem znają piękne jako piękne,
oto już jest brzydkie.
Gdy wszyscy znają dobre jako dobre,
oto już jest niedobre.
Dlatego byt i niebyt rodzą się wzajem,
trudne i łatwe dopełniają się wzajem,
długie i krótkie mierzą się wzajem,
wysokie i niskie chylą się ku sobie,
ton i głos harmonizują się wzajem,
przód i tył następują po sobie.
Dlatego mędrzec trwa w sprawie nie-działania
i szerzy naukę bez słów;
dziesięć tysięcy rzeczy powstaje, a on ich nie odrzuca,
rodzi, a nie posiada,
działa, a się nie wspiera,
dzieło spełnia, a w nim nie mieszka.
A ponieważ w nim nie mieszka,
przeto ono go nie opuszcza.

天下皆知美之為美，斯惡已。皆知善之為善，斯不善已。故有無相生，難易相成，長短相較，高下相傾，音聲相和，前後相隨。是以聖人處無為之事，行不言之教；萬物作焉而不辭，生而不有，為而不恃，功成而弗居。夫唯弗居，是以不去。

Nie wywyższaj godnych, a lud nie będzie się spierał;
nie ceń trudno dostępnych dóbr, a lud nie będzie kradł;
nie ukazuj tego, co budzi pragnienie, a serce ludu nie zazna zamętu.
Dlatego rządy mędrca
opróżniają ich serca, a napełniają ich brzuchy,
osłabiają ich wolę, a wzmacniają ich kości.
Wciąż utrzymuje lud bez wiedzy i bez pragnień,
a tych, co wiedzą, powstrzymuje, by nie śmieli działać.
Działaj przez nie-działanie,
a nie będzie nic nierządzonego.

不尚賢，使民不爭；不貴難得之貨，使民不為盜；不見可欲，使民心不亂。是以聖人之治，虛其心，實其腹，弱其志，強其骨。常使民無知無欲。使夫智者不敢為也。為無為，則無不治。

Droga jest pusta, a używana — nigdy się nie przepełnia.
Głęboka — jakby praojciec dziesięciu tysięcy rzeczy.
Stępia swoją ostrość,
rozplątuje swój zamęt,
łagodzi swój blask,
zrównuje się ze swoim pyłem.
Przejrzysta — jakby ledwie istniejąca.
Nie wiem, czyim jest dzieckiem;
zdaje się poprzedzać samego Pana.

道沖而用之或不盈，淵兮似萬物之宗；挫其銳，解其紛，和其光，同其塵，湛兮似或存。吾不知誰之子，象帝之先。

Niebo i ziemia nie są humanitarne:
dziesięć tysięcy rzeczy traktują jak psy ze słomy.
Mędrzec nie jest humanitarny:
sto rodów traktuje jak psy ze słomy.
Przestrzeń między niebem a ziemią —
czyż nie jest jak miech kowalski?
Pusta, a nie zapada się,
poruszona, tym więcej wydaje.
Wiele słów prędko się wyczerpuje —
lepiej strzec środka.

天地不仁，以萬物為芻狗；聖人不仁，以百姓為芻狗。天地之間，其猶橐籥乎？虛而不屈，動而愈出。多言數窮，不如守中。

Duch doliny nie umiera:
to zwie się ciemną samicą.
Brama ciemnej samicy:
to zwie się korzeniem nieba i ziemi.
Nieprzerwana, jakby ledwie istniejąca,
używana — a nigdy nie ustaje.

谷神不死，是謂玄牝。玄牝之門，是謂天地根。緜緜若存，用之不勤。

Niebo trwa, ziemia trwa.
To, dzięki czemu niebo i ziemia mogą trwać długo,
to że nie żyją dla siebie —
dlatego mogą żyć długo.
Dlatego mędrzec cofa siebie,
a jest na przedzie;
odrzuca siebie,
a siebie zachowuje.
Czyż nie przez to, że jest bez własnego ja,
zdoła dopełnić swoje ja?

天長地久。天地所以能長且久者，以其不自生，故能長生。是以聖人後其身而身先；外其身而身存。非以其無私邪，故能成其私。

Najwyższe dobro jest jak woda.
Woda dobrze służy dziesięciu tysiącom rzeczy, a się nie spiera;
trwa tam, gdzie wszyscy się brzydzą —
dlatego bliska jest Drodze.
W siedzibie dobre jest miejsce,
w sercu dobra jest głębia,
w dawaniu dobra jest humanitarność,
w mowie dobra jest wiarygodność,
w rządzeniu dobry jest ład,
w sprawach dobra jest sprawność,
w ruchu dobra jest pora.
A ponieważ się nie spiera,
przeto jest bez winy.

上善若水。水善利萬物而不爭，處眾人之所惡，故幾於道。居善地，心善淵，與善仁，言善信，正善治，事善能，動善時。夫唯不爭，故無尤。

Trzymać coś i napełniać —
nie tak dobrze jak przestać.
Klepać ostrze i je zaostrzać —
nie da się długo zachować.
Złota i jadeitu pełna sala —
nikt nie zdoła jej ustrzec.
Bogaty i dostojny, a pyszny —
sam na siebie ściąga zgubę.
Dzieło spełnione, siebie cofnij:
to Droga nieba.

持而盈之，不如其已；揣而梲之，不可長保。金玉滿堂，莫之能守；富貴而驕，自遺其咎。功遂身退，天之道。

Utrzymać duszę i objąć jedno —
czy zdołasz nie rozdzielić?
Skupić oddech i osiągnąć miękkość —
czy zdołasz być jak niemowlę?
Oczyścić i zetrzeć ciemne zwierciadło —
czy zdołasz być bez skazy?
Kochać kraj i rządzić ludem —
czy zdołasz być bez wiedzy?
Brama niebios otwiera się i zamyka —
czy zdołasz być samicą?
Jasny i przenikliwy na cztery strony —
czy zdołasz być bez działania?
Rodzić i żywić:
rodzić, a nie posiadać,
działać, a się nie wspierać,
wzrastać, a nie panować —
to zwie się ciemną mocą.

載營魄抱一，能無離乎？專氣致柔，能嬰兒乎？滌除玄覽，能無疵乎？愛國治民，能無知乎？天門開闔，能為雌乎？明白四達，能無為乎？生之，畜之。生而不有，為而不恃，長而不宰，是謂玄德。

Trzydzieści szprych łączy się w jednej piaście —
tam, gdzie jest nic, leży pożytek wozu.
Ugniata się glinę na naczynie —
tam, gdzie jest nic, leży pożytek naczynia.
Wykuwa się drzwi i okna na izbę —
tam, gdzie jest nic, leży pożytek izby.
Dlatego byt daje korzyść,
a niebyt daje pożytek.

三十輻共一轂，當其無，有車之用。埏埴以為器，當其無，有器之用。鑿戶牖以為室，當其無，有室之用。故有之以為利，無之以為用。

Pięć barw oślepia oko człowieka,
pięć tonów ogłusza ucho człowieka,
pięć smaków tępi usta człowieka,
pęd za łowami rozszaleje serce człowieka,
trudno dostępne dobra kaleczą postępowanie człowieka.
Dlatego mędrzec dba o brzuch, a nie o oko —
przeto odrzuca tamto, a bierze to.

五色令人目盲，五音令人耳聾，五味令人口爽，馳騁畋獵令人心發狂，難得之貨令人行妨。是以聖人為腹不為目，故去彼取此。

Łaska i hańba trwożą jak strach;
wielkie nieszczęście ceń jak własne ciało.
Co znaczy: łaska i hańba trwożą jak strach?
Łaska jest niższa —
gdy się ją dostaje, trwoży,
gdy się ją traci, trwoży;
to znaczy: łaska i hańba trwożą jak strach.
Co znaczy: wielkie nieszczęście ceń jak własne ciało?
Że mam wielkie nieszczęście —
to dlatego, że mam ciało;
a gdybym ciała nie miał,
jakież miałbym nieszczęście?
Dlatego kto ceni świat jak własne ciało,
temu można powierzyć świat;
kto kocha świat jak własne ciało,
temu można zawierzyć świat.

寵辱若驚，貴大患若身。何謂寵辱若驚？寵為下，得之若驚，失之若驚，是謂寵辱若驚。何謂貴大患若身？吾所以有大患者，為吾有身，及吾無身，吾有何患？故貴以身為天下，若可寄天下；愛以身為天下，若可託天下。

Patrzysz, a go nie widzisz — zwie się gładkie.
Słuchasz, a go nie słyszysz — zwie się rzadkie.
Chwytasz, a go nie ujmiesz — zwie się drobne.
Tych trzech nie da się dociec —
przeto splata się w jedno.
Jego góra nie jaśnieje,
jego dół nie ciemnieje.
Nieprzerwane, nie do nazwania,
wraca ku bezrzeczności.
To zwie się kształtem bez kształtu,
obrazem bez rzeczy,
to zwie się niewyraźnym, mglistym.
Wychodzisz naprzeciw — nie ujrzysz jego głowy,
podążasz za nim — nie ujrzysz jego tyłu.
Trzymaj się Drogi dawnej,
by władać tym, co teraz istnieje.
Kto zdoła poznać dawny początek,
ten zwie się nicią Drogi.

視之不見名曰夷，聽之不聞名曰希，搏之不得名曰微。此三者，不可致詰，故混而為一。其上不皦，其下不昧。繩繩不可名，復歸於無物。是謂無狀之狀，無物之象，是謂惚恍。迎之不見其首，隨之不見其後。執古之道，以御今之有。能知古始，是謂道紀。

Dawni, co dobrze byli mistrzami,
subtelni, głębocy, ciemni, przenikliwi,
tak głęboko, że nie do poznania.
A ponieważ nie do poznania,
przeto z trudem daję im wygląd.
Ostrożni — jakby zimą brnęli przez rzekę;
czujni — jakby lękali się czterech sąsiadów;
poważni — jakby byli gośćmi;
rozpierzchli — jak lód, co ma stopnieć;
zwarci — jak nieociosany bal;
przestronni — jak dolina;
mętni — jak zamącona woda.
Kto zdoła zmącone uciszyć, by z wolna wyklarowało?
Kto zdoła spokojne poruszyć, by z wolna ożyło?
Kto strzeże tej Drogi, nie pragnie się przepełnić;
a ponieważ się nie przepełnia,
przeto może zetrzeć się, a nie odnawiać.

古之善為士者，微妙玄通，深不可識。夫唯不可識，故強為之容。豫焉若冬涉川，猶兮若畏四鄰，儼兮其若容，渙兮若冰之將釋，敦兮其若樸，曠兮其若谷，混兮其若濁。孰能濁以靜之徐清？孰能安以久動之徐生？保此道者不欲盈，夫唯不盈，故能蔽不新成。

Osiągnij szczyt pustki,
strzeż statecznie ciszy.
Dziesięć tysięcy rzeczy powstaje razem,
ja zaś oglądam ich powrót.
Rzeczy w mnogości —
każda wraca ku swemu korzeniowi.
Powrót do korzenia zwie się ciszą;
to znaczy: powrót do losu.
Powrót do losu zwie się stałym;
znać stałe zwie się jasnością.
Kto nie zna stałego, ślepo działa ku zgubie.
Znać stałe — to obejmować;
obejmować — to być sprawiedliwym;
sprawiedliwym — to być pełnym;
pełnym — to być niebem;
niebem — to być Drogą;
Drogą — to trwać długo;
choćby ciało zaginęło, nie zazna zguby.

致虛極，守靜篤。萬物並作，吾以觀復。夫物芸芸，各復歸其根。歸根曰靜，是謂復命。復命曰常，知常曰明。不知常，妄作凶。知常容，容乃公，公乃全，全乃天，天乃道，道乃久，沒身不殆。

Najwyższy — lud ledwie wie, że jest.
Niższy — kochają go i sławią.
Niższy — boją się go.
Niższy — gardzą nim.
Gdzie za mało wiary,
tam jest niewiara.
Powściągliwy — ceni swoje słowa.
Dzieło spełnione, sprawy dopełnione,
sto rodów powiada: to my sami z siebie.

太上，下知有之，其次，親而譽之，其次，畏之，其次，侮之。信不足焉，有不信焉。悠兮其貴言，功成事遂，百姓皆謂：我自然。

Gdy wielka Droga upada,
jest humanitarność i sprawiedliwość.
Gdy wychodzi mądrość i przemyślność,
jest wielki fałsz.
Gdy sześcioro krewnych żyje w niezgodzie,
jest synowska pobożność i miłość rodzicielska.
Gdy państwo pogrąża się w zamęcie,
są wierni poddani.

大道廢，有仁義；智慧出，有大偽；六親不和，有孝慈；國家昏亂，有忠臣。

Poniechaj świętości, porzuć mądrość,
a lud zyska stokrotnie.
Poniechaj humanitarności, porzuć sprawiedliwość,
a lud wróci do synowskiej pobożności i miłości.
Poniechaj przemyślności, porzuć zysk,
a złodziei i zbójców nie stanie.
Te trzy — jako ozdoba są za skąpe,
przeto niech mają, do czego przylgnąć:
ukaż surowość, obejmij nieociosany bal,
umniejszaj własne ja, uszczuplaj pragnienia.

絕聖棄智，民利百倍；絕仁棄義，民復孝慈；絕巧棄利，盜賊無有。此三者以為文不足，故令有所屬﹕見素抱樸，少私寡慾。

Poniechaj nauki, a nie zaznasz troski.
„Tak” i „owszem” —
jakże są od siebie dalekie?
Dobre i złe —
jakże są od siebie dalekie?
Czego ludzie się lękają,
tego nie można się nie lękać.
Bezmiar — bez końca, jak się zdaje!
Wszyscy ludzie radośni,
jak na uczcie wielkiej ofiary,
jak wiosną wstępujący na taras.
Ja jeden spokojny — bez znaku,
jak niemowlę, co jeszcze się nie uśmiechnęło;
znużony, jakbym nie miał dokąd wracać.
Wszyscy ludzie mają w nadmiarze,
ja jeden jakbym postradał.
Ja — serce głupca, doprawdy!
Mętne, mętne.
Ludzie pospolici jaśnieją,
ja jeden jestem w mroku.
Ludzie pospolici bystrzy,
ja jeden przygaszony.
Spokojny — jak morze,
niesiony wiatrem — jakbym nie miał gdzie ustać.
Wszyscy ludzie mają swoje zajęcie,
ja jeden uparty i jakby prostacki.
Ja jeden różnię się od ludzi
i cenię matkę, co mnie żywi.

絕學無憂，唯之與阿，相去幾何？善之與惡，相去若何？人之所畏，不可不畏。荒兮其未央哉﹗眾人熙熙，如享太牢，如春登臺。我獨泊兮其未兆，如嬰兒之未孩；儽儽兮若無所歸。眾人皆有餘，而我獨若遺。我愚人之心也哉﹗沌沌兮，俗人昭昭，我獨昏昏。俗人察察，我獨悶悶。澹兮其若海，飂兮若無止。眾人皆有以，而我獨頑似鄙。我獨異於人，而貴食母。

Postać wielkiej mocy
idzie jedynie za Drogą.
Droga jako rzecz —
jedynie mglista, jedynie niewyraźna.
Niewyraźna, mglista —
a w niej jest obraz.
Mglista, niewyraźna —
a w niej jest rzecz.
Głęboka, mroczna —
a w niej jest nasienie.
To nasienie jest wielce prawdziwe,
a w nim jest wiara.
Od dziś aż po dawność
jej imię nie ustaje,
by przeglądać wszelkie początki.
Skąd wiem, jaki jest kształt wszelkich początków?
Przez to.

孔德之容，惟道是從。道之為物，惟恍惟惚。惚兮恍兮，其中有象；恍兮惚兮，其中有物。窈兮冥兮，其中有精；其精甚真，其中有信。自今及古，其名不去，以閱眾甫。吾何以知眾甫之狀哉？以此。

Zgięte — a całe,
skrzywione — a proste,
puste — a pełne,
zniszczone — a nowe,
mało — a się zyskuje,
wiele — a się gubi.
Dlatego mędrzec obejmuje jedno
i staje się wzorcem świata.
Nie ukazuje siebie, przeto jaśnieje;
nie potwierdza siebie, przeto wybija się;
nie chełpi się, przeto ma zasługę;
nie wynosi się, przeto trwa.
A ponieważ się nie spiera,
przeto nikt pod niebem nie może się z nim spierać.
Co dawni zwali „zgięte — a całe” —
czyż to słowa próżne?
Zaprawdę: całe wraca ku niemu.

曲則全，枉則直，窪則盈，敝則新，少則得，多則惑。是以聖人抱一為天下式。不自見故明，不自是故彰，不自伐故有功，不自矜故長。夫唯不爭，故天下莫能與之爭。古之所謂曲則全者，豈虛言哉！誠全而歸之。

Rzadkie słowa — samo z siebie.
Dlatego gwałtowny wicher nie trwa cały ranek,
ulewny deszcz nie trwa cały dzień.
Kto to sprawia? Niebo i ziemia.
Skoro nawet niebo i ziemia nie mogą trwać długo,
cóż dopiero człowiek?
Dlatego kto oddaje się Drodze —
kto jest z Drogą, zrasta się z Drogą;
kto jest z mocą, zrasta się z mocą;
kto jest ze stratą, zrasta się ze stratą.
Kto zrasta się z Drogą — Droga też rada go przyjmie;
kto zrasta się z mocą — moc też rada go przyjmie;
kto zrasta się ze stratą — strata też rada go przyjmie.
Gdzie za mało wiary,
tam jest niewiara.

希言自然。故飄風不終朝，驟雨不終日。孰為此者？天地。天地尚不能久，而況於人乎？故從事於道者，道者同於道，德者同於德，失者同於失。同於道者，道亦樂得之；同於德者，德亦樂得之；同於失者，失亦樂得之。信不足焉，有不信焉。

Kto się wspina na palce, nie ustoi;
kto rozkracza kroki, nie ujdzie.
Kto ukazuje siebie, nie jaśnieje;
kto potwierdza siebie, nie wybija się;
kto się chełpi, nie ma zasługi;
kto się wynosi, nie trwa.
Na Drodze zwie się to
resztkami jadła i zbytecznym naroślem.
Rzeczy się tym brzydzą,
przeto kto ma Drogę, tam nie mieszka.

企者不立，跨者不行，自見者不明，自是者不彰，自伐者無功，自矜者不長。其在道也，曰餘食贅行。物或惡之，故有道者不處。

Jest rzecz, splątana i pełna,
zrodzona przed niebem i ziemią.
Cicha, pusta,
stoi samotnie i nie zmienia się,
krąży wokół i nie ustaje —
można ją zwać matką świata.
Nie znam jej imienia,
przezwiskiem zwę ją Drogą,
z trudem nadaję jej imię: wielka.
Wielka — znaczy przemijająca,
przemijająca — znaczy odległa,
odległa — znaczy powracająca.
Dlatego Droga jest wielka,
niebo jest wielkie,
ziemia jest wielka,
i król też jest wielki.
W obrębie świata są cztery wielkie,
a król jest jednym z nich.
Człowiek bierze wzór z ziemi,
ziemia bierze wzór z nieba,
niebo bierze wzór z Drogi,
Droga bierze wzór z tego, co samo z siebie.

有物混成，先天地生。寂兮寥兮，獨立而不改，周行而不殆，可以為天下母。吾不知其名，字之曰道，強為之名曰大。大曰逝，逝曰遠，遠曰反。故道大，天大，地大，王亦大。域中有四大，而王居其一焉。人法地，地法天，天法道，道法自然。

Ciężkie jest korzeniem lekkiego,
cisza jest panem niepokoju.
Dlatego mędrzec, wędrując cały dzień,
nie oddala się od wozu z bagażem.
Choć są wspaniałe widoki,
on spoczywa spokojnie, ponad nimi.
Jakże więc pan dziesięciu tysięcy wozów
miałby dla siebie lekceważyć świat?
Lekkość gubi korzeń,
niepokój gubi pana.

重為輕根，靜為躁君。是以聖人終日行不離輜重。雖有榮觀，燕處超然。奈何萬乘之主，而以身輕天下？輕則失本，躁則失君。

Kto dobrze idzie, nie zostawia kolein;
kto dobrze mówi, nie zostawia skaz ni błędów;
kto dobrze liczy, nie używa liczmanów;
kto dobrze zamyka, bez zawór i rygli — a nie da się otworzyć;
kto dobrze wiąże, bez sznura i węzła — a nie da się rozwiązać.
Dlatego mędrzec zawsze dobrze ratuje ludzi,
przeto nikt nie jest odrzucony;
zawsze dobrze ratuje rzeczy,
przeto nic nie jest odrzucone.
To zwie się przejęciem jasności.
Dlatego dobry człowiek
jest mistrzem niedobrego,
a niedobry człowiek
jest tworzywem dobrego.
Kto nie ceni swego mistrza
i nie kocha swego tworzywa,
choćby mądry — wielce błądzi.
To zwie się głębią rzeczy.

善行無轍跡，善言無瑕讁；善數不用籌策；善閉無關楗而不可開，善結無繩約而不可解。是以聖人常善救人，故無棄人；常善救物，故無棄物，是謂襲明。故善人者，不善人之師；不善人者，善人之資。不貴其師，不愛其資，雖智大迷，是謂要妙。

Poznaj swój męski pierwiastek, strzeż swego żeńskiego,
a staniesz się strumieniem świata.
Będąc strumieniem świata,
wieczna moc cię nie opuszcza,
i wracasz ku niemowlęciu.
Poznaj swą biel, strzeż swej czerni,
a staniesz się wzorcem świata.
Będąc wzorcem świata,
wieczna moc nie zbłądzi,
i wracasz ku bezkresowi.
Poznaj swą chwałę, strzeż swej hańby,
a staniesz się doliną świata.
Będąc doliną świata,
wieczna moc się dopełnia,
i wracasz ku nieociosanemu balowi.
Nieociosany bal, rozłupany, staje się naczyniem;
mędrzec, gdy go użyje, staje się przełożonym urzędów.
Dlatego wielkie ciosanie nie rozłupuje.

知其雄，守其雌，為天下谿。為天下谿，常德不離，復歸於嬰兒。知其白，守其黑，為天下式。為天下式，常德不忒，復歸於無極。知其榮，守其辱，為天下谷，常德乃足，復歸於樸。樸散則為器，聖人用之，則為官長，故大制不割。

Kto chce ująć świat i nim działać —
widzę, że mu się nie uda.
Świat jest świętym naczyniem,
nie da się nim działać.
Kto działa, ten go psuje;
kto go trzyma, ten go traci.
Dlatego rzeczy: jedne idą naprzód, inne za nimi;
jedne dyszą ciepłem, inne chłodem;
jedne są silne, inne słabe;
jedne wznoszą, inne burzą.
Dlatego mędrzec zbywa się nadmiaru,
zbywa się zbytku,
zbywa się przepychu.

將欲取天下而為之，吾見其不得已。天下神器，不可為也，為者敗之，執者失之。故物或行或隨，或歔或吹。或強或羸，或挫或隳。是以聖人去甚，去奢，去泰。

Kto Drogą wspomaga pana ludzi,
nie zmusza świata siłą oręża.
Takie sprawy lubią się odwracać.
Gdzie stanęły wojska,
tam rodzą się ciernie i osty.
Po wielkiej armii
zawsze przychodzą złe lata.
Dobry osiąga skutek — i na tym poprzestaje,
nie śmie zdobywać przewagi.
Osiąga skutek — a się nie wynosi;
osiąga skutek — a się nie chełpi;
osiąga skutek — a się nie pyszni;
osiąga skutek, bo nie było innej rady;
osiąga skutek — a nie sięga po siłę.
Rzecz w pełni sił się starzeje:
to zwie się nie-Drogą,
a nie-Droga rychło się kończy.

以道佐人主者，不以兵強天下。其事好還。師之所處，荊棘生焉。大軍之後，必有凶年。善有果而已，不敢以取強。果而勿矜，果而勿伐，果而勿驕。果而不得已，果而勿強。物壯則老，是謂不道，不道早已。

Oto piękny oręż — narzędzie złowieszcze,
rzeczy się nim brzydzą,
przeto kto ma Drogę, tam nie mieszka.
Szlachetny w spoczynku ceni lewą stronę,
gdy chwyta za oręż, ceni prawą.
Oręż jest narzędziem złowieszczym,
nie narzędziem szlachetnego;
używa go tylko z konieczności,
a spokój i wstrzemięźliwość ceni najwyżej.
Zwycięża — a nie uważa tego za piękne;
kto uważa to za piękne,
ten raduje się zabijaniem ludzi.
A kto raduje się zabijaniem ludzi,
ten nie może spełnić swej woli pod niebem.
W sprawach szczęśliwych czci się lewą stronę,
w złowieszczych czci się prawą.
Zastępca wodza staje po lewej,
naczelny wódz staje po prawej —
to znaczy, że ustawia się ich jak na obrzędzie żałobnym.
Zabitych ludzi mnóstwo —
opłakuj ich w żalu i płaczu;
zwyciężywszy w boju,
urządź to jak obrzęd żałobny.

夫佳兵者，不祥之器，物或惡之，故有道者不處。君子居則貴左，用兵則貴右。兵者不祥之器，非君子之器，不得已而用之，恬淡為上。勝而不美，而美之者，是樂殺人。夫樂殺人者，則不可以得志於天下矣。吉事尚左，凶事尚右。偏將軍居左，上將軍居右，言以喪禮處之。殺人之眾，以哀悲泣之，戰勝，以喪禮處之。

Droga jest wiecznie bezimienna.
Nieociosany bal, choć drobny,
nikt pod niebem nie zdoła go podporządkować.
Gdyby książęta i królowie umieli go strzec,
dziesięć tysięcy rzeczy poddałoby się samo z siebie.
Niebo i ziemia by się połączyły,
by zesłać słodką rosę,
a lud, przez nikogo nierozkazywany,
sam z siebie ułożyłby się w ład.
Gdy pojawia się porządek, są imiona;
skoro już są imiona,
trzeba też umieć się zatrzymać.
Kto umie się zatrzymać, nie zazna zguby.
Droga wśród świata —
jak strumienie i doliny wobec rzek i mórz.

道常無名，樸雖小，天下莫能臣也。侯王若能守之，萬物將自賓。天地相合，以降甘露，民莫之令而自均。始制有名，名亦既有，夫亦將知止，知止所以不殆。譬道之在天下，猶川谷之於江海。

Kto zna ludzi — jest przemyślny;
kto zna siebie — jest jasny.
Kto zwycięża ludzi — ma siłę;
kto zwycięża siebie — jest mocny.
Kto wie, że ma dosyć — jest bogaty.
Kto działa z uporem — ma wolę.
Kto nie traci swego miejsca — trwa długo.
Kto umiera, a nie ginie — żyje długo.

知人者智，自知者明。勝人者有力，自勝者強。知足者富。強行者有志。不失其所者久。死而不亡者壽。

Wielka Droga rozlewa się —
może iść w lewo i w prawo.
Dziesięć tysięcy rzeczy wspiera się na niej i rodzi,
a ona ich nie odrzuca;
dzieło spełnia, a nie zwie go swoim.
Odziewa i żywi dziesięć tysięcy rzeczy,
a nad nimi nie panuje.
Wiecznie bez pragnienia,
można ją nazwać drobną;
dziesięć tysięcy rzeczy wraca ku niej,
a ona nad nimi nie panuje —
można ją nazwać wielką.
A ponieważ nigdy nie czyni siebie wielką,
przeto może dopełnić swą wielkość.

大道氾兮，其可左右。萬物恃之而生而不辭，功成不名有。衣養萬物而不為主，常無欲，可名於小；萬物歸焉而不為主，可名為大。以其終不自為大，故能成其大。

Trzymaj się wielkiego obrazu,
a świat przyjdzie do ciebie.
Przyjdzie — a nie dozna szkody,
i zazna spokoju, równości, pokoju.
Muzyka i przysmaki —
zatrzymają przechodnia.
A Droga, gdy wychodzi z ust,
mdła jest, bez smaku.
Patrzysz na nią — za mało, by ujrzeć,
słuchasz jej — za mało, by usłyszeć,
używasz jej — a nie zdołasz wyczerpać.

執大象，天下往。往而不害，安平太。樂與餌，過客止。道之出口，淡乎其無味，視之不足見，聽之不足聞，用之不足既。

Chcesz coś ścisnąć — wpierw to rozszerz.
Chcesz coś osłabić — wpierw to wzmocnij.
Chcesz coś odrzucić — wpierw to wznieś.
Chcesz coś odebrać — wpierw to daj.
To zwie się subtelną jasnością.
Miękkie i słabe zwycięża twarde i mocne.
Ryby nie wolno wyciągać z głębiny;
ostrego oręża państwa nie wolno ukazywać ludziom.

將欲歙之，必固張之；將欲弱之，必固強之；將欲廢之，必固興之；將欲奪之，必固與之。是謂微明。柔弱勝剛強。魚不可脫於淵，國之利器不可以示人。

Droga jest wiecznie bez działania,
a nic nie jest niedokonane.
Gdyby książęta i królowie umieli jej strzec,
dziesięć tysięcy rzeczy przemieniałoby się samo z siebie.
A gdyby w przemianie budziło się pragnienie,
ja utłumiłbym je nieociosanym balem bezimienności.
Nieociosany bal bezimienności —
i on też będzie bez pragnienia.
Bez pragnienia, w ciszy,
świat sam z siebie się ustali.

道常無為而無不為。侯王若能守之，萬物將自化。化而欲作，吾將鎮之以無名之樸。無名之樸，夫亦將無欲。不欲以靜，天下將自定。

Wysoka moc nie zważa na moc — przeto ma moc.
Niska moc nie traci mocy z oczu — przeto jest bez mocy.
Wysoka moc nie działa, a nie ma zamiaru;
niska moc działa, a ma zamiar.
Wysoka humanitarność działa, a nie ma zamiaru;
wysoka sprawiedliwość działa, a ma zamiar.
Wysoka obrzędowość działa, a nikt jej nie odpowiada,
więc zakasuje rękaw i przymusza.
Dlatego, straciwszy Drogę, sięga się po moc;
straciwszy moc — po humanitarność;
straciwszy humanitarność — po sprawiedliwość;
straciwszy sprawiedliwość — po obrzędowość.
A obrzędowość to zwątlenie wierności i wiary,
i początek zamętu.
Uprzednie poznanie to kwiat Drogi,
i początek głupoty.
Dlatego wielki mąż trwa w tym, co grube,
a nie mieszka w tym, co cienkie;
trwa w tym, co rzetelne,
a nie mieszka w tym, co kwietne.
Przeto odrzuca tamto, a bierze to.

上德不德，是以有德；下德不失德，是以無德。上德無為而無以為，下德為之而有以為。上仁為之而無以為，上義為之而有以為。上禮為之而莫之應，則攘臂而扔之。故失道而後德，失德而後仁，失仁而後義，失義而後禮。夫禮者，忠信之薄，而亂之首。前識者，道之華，而愚之始。是以大丈夫處其厚，不居其薄；處其實，不居其華。故去彼取此。

Ci, co dawniej osiągnęli jedno:
niebo osiągnęło jedno — i stało się czyste;
ziemia osiągnęła jedno — i stała się spokojna;
duchy osiągnęły jedno — i stały się potężne;
doliny osiągnęły jedno — i się napełniły;
dziesięć tysięcy rzeczy osiągnęło jedno — i się zrodziło;
książęta i królowie osiągnęli jedno — i stali się prawością świata.
A doprowadziło to do tego, że:
niebo bez czystości pękłoby, jak można się lękać;
ziemia bez spokoju wstrząsnęłaby się, jak można się lękać;
duchy bez mocy ustałyby, jak można się lękać;
doliny bez pełni wyschłyby, jak można się lękać;
dziesięć tysięcy rzeczy bez życia wygasłoby, jak można się lękać;
książęta i królowie bez dostojeństwa upadliby, jak można się lękać.
Dlatego dostojne za korzeń ma podłe,
a wysokie za podstawę ma niskie.
Dlatego książęta i królowie zwą siebie
sierotą, samotnym, niedostatnim.
Czyż to nie znaczy, że korzeniem jest podłe? Czyż nie?
Dlatego kto zbierze najwięcej pochwał — jest bez chwały.
Nie pragnij lśnić jak jadeit,
lecz być twardy jak kamień.

昔之得一者，天得一以清，地得一以寧，神得一以靈，谷得一以盈，萬物得一以生，侯王得一以為天下貞。其致之，天無以清將恐裂，地無以寧將恐發，神無以靈將恐歇，谷無以盈將恐竭，萬物無以生將恐滅，侯王無以貴高將恐蹶。故貴以賤為本，高以下為基。是以侯王自稱孤﹑寡﹑不穀。此非以賤為本邪？非乎？故致數輿無輿，不欲琭琭如玉，珞珞如石。

Powrót jest ruchem Drogi,
słabość jest jej użyciem.
Dziesięć tysięcy rzeczy pod niebem rodzi się z bytu,
a byt rodzi się z niebytu.

反者道之動，弱者道之用。天下萬物生於有，有生於無。

Gdy mąż wysoki słyszy o Drodze,
gorliwie ją praktykuje.
Gdy mąż średni słyszy o Drodze,
to ją zachowuje, to gubi.
Gdy mąż niski słyszy o Drodze,
głośno się z niej śmieje.
A gdyby się nie śmiał, nie starczyłaby na Drogę.
Dlatego jest utarte słowo:
Droga jasna zdaje się mroczna,
Droga postępująca zdaje się cofać,
Droga równa zdaje się szorstka.
Wysoka moc zdaje się doliną,
wielka biel zdaje się splamiona,
rozległa moc zdaje się niedostatnia,
krzepka moc zdaje się gnuśna,
prawda rzetelna zdaje się zmienna.
Wielki kwadrat jest bez rogów,
wielkie naczynie powstaje późno,
wielki ton ma głos rzadki,
wielki obraz jest bez kształtu.
Droga jest utajona, bezimienna.
A jednak tylko Droga
dobrze użycza i dopełnia.

上士聞道，勤而行之；中士聞道，若存若亡；下士聞道，大笑之。不笑不足以為道。故建言有之﹕明道若昧，進道若退，夷道若纇，上德若谷，大白若辱，廣德若不足，建德若偷，質真若渝，大方無隅，大器晚成，大音希聲，大象無形，道隱無名。夫唯道，善貸且成。

Droga rodzi jedno,
jedno rodzi dwoje,
dwoje rodzi troje,
troje rodzi dziesięć tysięcy rzeczy.
Dziesięć tysięcy rzeczy dźwiga na barkach cień, a obejmuje słońce,
i pustym oddechem tworzy harmonię.
To, czym ludzie się brzydzą —
sierotą, samotnym, niedostatnim —
tym książęta i królowie zwą siebie.
Dlatego rzeczy: umniejszasz je — a przybywa,
przydajesz im — a ubywa.
Czego uczą ludzie,
tego i ja nauczam:
gwałtownik i siłacz nie umrze własną śmiercią —
i to uczynię ojcem mojej nauki.

道生一，一生二，二生三，三生萬物。萬物負陰而抱陽，沖氣以為和。人之所惡，唯孤﹑寡﹑不穀，而王公以為稱。故物或損之而益，或益之而損。人之所教，我亦教之。強梁者不得其死，吾將以為教父。

Najmiększe pod niebem
przenika najtwardsze pod niebem.
Co jest bez bytu, wchodzi tam, gdzie nie ma szczeliny —
stąd wiem, jak pożyteczne jest nie-działanie.
Nauka bez słów,
pożytek nie-działania —
mało kto pod niebem to osiąga.

天下之至柔，馳騁天下之至堅。無有入無間，吾是以知無為之有益。不言之教，無為之益，天下希及之。

Imię czy ciało — co bliższe?
Ciało czy dobra — co ważniejsze?
Zysk czy strata — co gorsze?
Dlatego kto wielce miłuje, wielce trwoni;
kto wiele gromadzi, wiele traci.
Kto wie, że ma dosyć, nie zazna hańby;
kto umie się zatrzymać, nie zazna zguby —
i może trwać długo.

名與身孰親？身與貨孰多？得與亡孰病？是故甚愛必大費，多藏必厚亡，知足不辱，知止不殆，可以長久。

Wielka pełnia zdaje się szczerbata,
a jej użycie się nie zużywa.
Wielka pełń zdaje się pusta,
a jej użycie się nie wyczerpuje.
Wielka prostota zdaje się skrzywiona,
wielka biegłość zdaje się niezdarna,
wielka wymowa zdaje się jąkliwa.
Ruch zwycięża chłód,
cisza zwycięża żar.
Czystość i cisza są prawością świata.

大成若缺，其用不弊。大盈若沖，其用不窮。大直若屈，其用不居。大巧若拙，其用不輟。大辯若訥，其用不差。躁勝寒，靜勝熱。清靜為天下正。

Gdy świat ma Drogę,
konie bojowe zawraca się, by nawoziły pola.
Gdy świat jest bez Drogi,
konie bojowe rodzą się na rubieżach.
Nie ma większego nieszczęścia niż nie wiedzieć, że ma się dosyć;
nie ma większej winy niż żądza posiadania.
Dlatego dosyć w poczuciu dosyci —
to dosyć na wieki.

天下有道，卻走馬以糞。天下無道，戎馬生於郊。禍莫大於不知足；咎莫大於欲得。故知足之足，常足矣。

Bez wychodzenia za próg
poznaje się świat.
Bez wyglądania przez okno
widzi się Drogę nieba.
Im dalej ktoś wychodzi,
tym mniej poznaje.
Dlatego mędrzec nie wędruje, a poznaje;
nie patrzy, a nazywa;
nie działa, a dopełnia.

不出戶，知天下；不闚牖，見天道。其出彌遠，其知彌少。是以聖人不行而知，不見而名，不為而成。

Kto oddaje się nauce, co dzień przydaje;
kto oddaje się Drodze, co dzień umniejsza.
Umniejsza i znów umniejsza,
aż dojdzie do nie-działania.
Nie działa, a nic nie jest niedokonane.
Świat zdobywa się zawsze przez brak spraw;
a gdy się ma sprawy,
nie starcza tego, by zdobyć świat.

為學日益，為道日損。損之又損，以至於無為。無為而無不為。取天下常以無事，及其有事，不足以取天下。

Mędrzec nie ma stałego serca:
za swoje serce bierze serce stu rodów.
Dobrym — jestem dobry;
niedobrym — też jestem dobry:
to moc dobroci.
Wiernym — daję wiarę;
niewiernym — też daję wiarę:
to moc wiary.
Mędrzec pod niebem ściąga wszystko ku sobie,
dla świata mąci swoje serce,
a sto rodów wytęża ku niemu uszy i oczy,
mędrzec zaś wszystkich czyni dziećmi.

聖人無常心，以百姓心為心。善者，吾善之；不善者，吾亦善之，德善。信者，吾信之；不信者，吾亦信之，德信。聖人在天下歙歙，為天下渾其心，百姓皆注其耳目，聖人皆孩之。

Wychodzą ku życiu, wchodzą w śmierć.
Towarzyszy życia — trzech na dziesięciu.
Towarzyszy śmierci — trzech na dziesięciu.
A ludzi, którzy żyją, lecz ruchem swym idą ku miejscu śmierci —
i tych trzech na dziesięciu.
A to dlaczego?
Bo zbyt gęsto pielęgnują życie.
Słyszałem, że kto dobrze strzeże życia,
idąc lądem, nie spotka nosorożca ni tygrysa;
wchodząc w bój, nie dozna od zbroi i oręża:
nosorożec nie ma gdzie wbić rogu,
tygrys nie ma gdzie wetknąć pazura,
oręż nie ma gdzie utopić ostrza.
A to dlaczego?
Bo w nim nie ma miejsca śmierci.

出生入死。生之徒，十有三；死之徒，十有三；人之生，動之死地，亦十有三。夫何故？以其生生之厚。蓋聞善攝生者，陸行不遇兕虎，入軍不被甲兵；兕無所投其角，虎無所措其爪，兵無所容其刃。夫何故？以其無死地。

Droga je rodzi,
moc je żywi,
rzecz nadaje im kształt,
okoliczności je dopełniają.
Dlatego wśród dziesięciu tysięcy rzeczy
nie ma takiej, co nie czciłaby Drogi i nie ceniła mocy.
Czczenie Drogi, cenienie mocy —
przez nikogo nierozkazywane, wiecznie samo z siebie.
Dlatego Droga je rodzi, moc je żywi;
wzrasta je i chowa,
utwierdza je i dojrzewa,
opieka i osłania.
Rodzi, a nie posiada;
działa, a się nie wspiera;
wzrasta, a nie panuje —
to zwie się ciemną mocą.

道生之，德畜之，物形之，勢成之。是以萬物莫不尊道而貴德。道之尊，德之貴，夫莫之命而常自然。故道生之，德畜之。長之育之，亭之毒之，蓋之覆之。生而不有，為而不恃，長而不宰。是謂玄德。

Świat ma początek,
który jest matką świata.
Skoro się dosięgło matki,
poznaje się jej dziecko;
skoro się poznało dziecko,
znów strzeże się matki —
i choćby ciało zaginęło, nie zazna zguby.
Zatkaj swój otwór,
zawrzyj swą bramę,
a przez całe życie nie zaznasz trudu.
Otwórz swój otwór,
mnóż swoje sprawy —
a przez całe życie nie zaznasz ratunku.
Widzieć drobne zwie się jasnością,
strzec miękkości zwie się mocą.
Użyj swego blasku,
wróć ku swej jasności,
nie zostawiaj sobie klęski —
to zwie się przyodzianiem stałości.

天下有始，以為天下母。既得其母，以知其子，既知其子，復守其母，沒身不殆。塞其兌，閉其門，終身不勤。開其兌，濟其事，終身不救。見小曰明，守柔曰強。用其光，復歸其明，無遺身殃，是為習常。

Gdybym miał choć odrobinę wiedzy,
idąc wielką Drogą,
lękałbym się jedynie zboczenia.
Wielka Droga jest bardzo równa,
a lud lubi ścieżki na skróty.
Dwór wielce wyczyszczony,
pola wielce zachwaszczone,
spichrze wielce puste;
odziani w barwne jedwabie,
przepasani ostrym mieczem,
przesyceni jadłem i napojem,
dobra i bogactwa w nadmiarze —
to zwie się chełpliwością zbójców.
Zaiste, to nie jest Droga!

使我介然有知，行於大道，唯施是畏。大道甚夷，而民好徑。朝甚除，田甚蕪，倉甚虛；服文綵，帶利劍，厭飲食，財貨有餘；是為盜夸。非道也哉！

Kto dobrze stawia, tego nie wyrwą;
kto dobrze obejmuje, tego nie oderwą;
synowie i wnuki nie zaprzestaną ofiar.
Pielęgnuj to w sobie —
a jego moc będzie prawdziwa.
Pielęgnuj to w rodzinie —
a jego moc będzie w nadmiarze.
Pielęgnuj to we wsi —
a jego moc będzie trwała.
Pielęgnuj to w państwie —
a jego moc będzie obfita.
Pielęgnuj to w świecie —
a jego moc będzie powszechna.
Dlatego przez siebie oglądaj siebie,
przez rodzinę oglądaj rodzinę,
przez wieś oglądaj wieś,
przez państwo oglądaj państwo,
przez świat oglądaj świat.
Skąd wiem, że świat jest taki?
Przez to.

善建者不拔，善抱者不脫，子孫以祭祀不輟。修之於身，其德乃真；修之於家，其德乃餘；修之於鄉，其德乃長；修之於國，其德乃豐；修之於天下，其德乃普。故以身觀身，以家觀家，以鄉觀鄉，以國觀國，以天下觀天下。吾何以知天下然哉？以此。

Kto zawiera w sobie moc obfitą,
podobny jest do czerwonego niemowlęcia.
Osy, skorpiony, żmije i węże go nie żądlą,
dzikie zwierzęta go nie chwytają,
drapieżne ptaki go nie porywają.
Kości ma słabe, ścięgna miękkie,
a chwyt mocny.
Nie zna jeszcze złączenia samicy i samca,
a jego moc jest pełna —
to szczyt nasienia.
Cały dzień woła, a nie ochrypnie —
to szczyt harmonii.
Znać harmonię zwie się stałym,
znać stałe zwie się jasnością.
Wzmagać życie zwie się złowieszczym,
serce, co poddaje oddech mocy, zwie się gwałtem.
Rzecz w pełni sił się starzeje:
to zwie się nie-Drogą,
a nie-Droga rychło się kończy.

含德之厚，比於赤子。蜂蠆虺蛇不螫，猛獸不據，攫鳥不搏。骨弱筋柔而握固。未知牝牡之合而全作，精之至也。終日號而不嗄，和之至也。知和曰常，知常曰明。益生曰祥。心使氣曰強。物壯則老，謂之不道，不道早已。

Kto wie, nie mówi;
kto mówi, nie wie.
Zatkaj swój otwór,
zawrzyj swą bramę,
stęp swą ostrość,
rozplącz swój zamęt,
złagodź swój blask,
zrównaj się ze swym pyłem —
to zwie się ciemną jednością.
Dlatego nie da się go zbliżyć,
nie da się go oddalić;
nie da się go obdarzyć zyskiem,
nie da się mu zaszkodzić;
nie da się go wywyższyć,
nie da się go poniżyć.
Przeto jest najcenniejszy pod niebem.

知者不言，言者不知。塞其兌，閉其門，挫其銳，解其分，和其光，同其塵，是謂玄同。故不可得而親，不可得而疏；不可得而利，不可得而害；不可得而貴，不可得而賤。故為天下貴。

Prawością rządzi się państwem,
podstępem posługuje się oręż,
brakiem spraw zdobywa się świat.
Skąd wiem, że tak jest?
Przez to.
Im więcej pod niebem zakazów i nakazów,
tym uboższy lud.
Im więcej lud ma ostrego oręża,
tym większy zamęt w państwie.
Im więcej ludzie mają zręczności i przemyślności,
tym więcej powstaje dziwacznych rzeczy.
Im jaśniejsze prawa i rozkazy,
tym więcej złodziei i zbójców.
Dlatego mędrzec powiada:
„Ja nie działam, a lud sam się przemienia;
ja miłuję ciszę, a lud sam się prostuje;
ja jestem bez spraw, a lud sam się bogaci;
ja jestem bez pragnień, a lud sam staje się nieociosanym balem.”

以正治國，以奇用兵，以無事取天下。吾何以知其然哉？以此。天下多忌諱，而民彌貧；民多利器，國家滋昬；人多伎巧，奇物滋起；法令滋彰，盜賊多有。故聖人云﹕「我無為而民自化，我好靜而民自正，我無事而民自富，我無欲而民自樸。」

Gdy rządy są przyćmione,
lud jest szczery i prosty.
Gdy rządy są bystre i wścibskie,
lud jest ubogi i wybrakowany.
Nieszczęście — oto na czym wspiera się szczęście;
szczęście — oto pod czym czai się nieszczęście.
Kto zna ich kres?
Nie ma tu prawości.
Prawe znów obraca się w podstępne,
dobre znów obraca się w złowieszcze.
Zaślepienie ludzi
trwa już zaiste długo.
Dlatego mędrzec jest kanciasty, a nie tnie;
ostry, a nie rani;
prosty, a nie rozpasany;
świetlisty, a nie olśniewa.

其政悶悶，其民淳淳；其政察察，其民缺缺。禍兮福之所倚，福兮禍之所伏。孰知其極？其無正。正復為奇，善復為妖。人之迷，其日固久。是以聖人方而不割，廉而不劌，直而不肆，光而不燿。

W rządzeniu ludźmi i służbie niebu
nie ma nic lepszego niż oszczędność.
A ponieważ jest oszczędny,
przeto zawczasu się poddaje;
zawczasu się poddając, mnoży nagromadzoną moc;
mnożąc nagromadzoną moc, wszystko przezwycięża;
wszystko przezwyciężając, nikt nie zna jego kresu;
gdy nikt nie zna jego kresu,
można mu powierzyć państwo.
Kto ma matkę państwa,
może trwać długo.
To zwie się głębokim korzeniem, mocnym pniem,
Drogą długiego życia i trwałego patrzenia.

治人事天，莫若嗇。夫唯嗇，是謂早服；早服謂之重積德；重積德則無不克，無不克則莫知其極；莫知其極，可以有國；有國之母，可以長久；是謂深根固柢，長生久視之道。

Rządzić wielkim państwem
to jak smażyć drobne rybki.
Gdy Drogą sprawuje się rządy nad światem,
duchy zmarłych tracą swą moc;
nie że tracą moc,
lecz że ich moc nie rani ludzi;
nie że ich moc nie rani ludzi,
lecz i mędrzec nie rani ludzi.
A skoro te dwie strony wzajem się nie ranią,
przeto ich moc spływa razem ku Drodze.

治大國，若烹小鮮。以道蒞天下，其鬼不神；非其鬼不神，其神不傷人；非其神不傷人，聖人亦不傷人。夫兩不相傷，故德交歸焉。

Wielkie państwo to niziny rzeki,
miejsce zbiegu świata,
samica świata.
Samica wiecznie ciszą zwycięża samca,
ciszą stawiając się niżej.
Dlatego gdy wielkie państwo zniża się przed małym,
zyskuje małe państwo;
gdy małe państwo zniża się przed wielkim,
zyskuje wielkie państwo.
Dlatego jedno zniża się, by zyskać,
drugie zniża się i zostaje zyskane.
Wielkie państwo pragnie tylko zjednoczyć i żywić ludzi,
małe państwo pragnie tylko wejść i służyć ludziom.
A skoro obu spełnia się to, czego pragną,
wielkiemu przystoi zniżyć się.

大國者下流，天下之交。天下之牝，牝常以靜勝牡，以靜為下。故大國以下小國，則取小國；小國以下大國，則取大國。故或下以取，或下而取。大國不過欲兼畜人，小國不過欲入事人。夫兩者各得其所欲，大者宜為下。

Droga jest głębią dziesięciu tysięcy rzeczy,
skarbem dobrego człowieka,
schronieniem niedobrego.
Piękne słowa mogą wejść na rynek,
dostojne czyny mogą wywyższyć człowieka.
A gdy człowiek jest niedobry,
czemuż miałby być odrzucony?
Dlatego, gdy ustanawia się syna niebios
i mianuje trzech dostojników,
choćby niesiono jadeitowy krąg przed zaprzęgiem czterech koni —
nie dorówna to spokojnemu ofiarowaniu tej Drogi.
Czemu dawni tak cenili tę Drogę?
Czyż nie mówili: kto szuka, przez nią znajduje,
kto zgrzeszył, przez nią uchodzi kary?
Przeto jest najcenniejsza pod niebem.

道者萬物之奧。善人之寶，不善人之所保。美言可以市，尊行可以加人。人之不善，何棄之有？故立天子，置三公，雖有拱璧以先駟馬，不如坐進此道。古之所以貴此道者何？不曰以求得，有罪以免邪？故為天下貴。

Działaj przez nie-działanie,
zajmuj się brakiem spraw,
smakuj bezsmaczne.
Wielkie czy małe, wiele czy mało —
za urazę odpłacaj mocą.
Trudne obmyślaj, póki łatwe;
wielkie czyń, póki drobne.
Trudne sprawy świata zawsze poczynają się od łatwych,
wielkie sprawy świata zawsze poczynają się od drobnych.
Dlatego mędrzec nigdy nie czyni wielkiego,
przeto może dopełnić swą wielkość.
Kto łatwo przyrzeka, ten mało zasługuje na wiarę;
kto wiele rzeczy ma za łatwe, ten na wiele natrafi trudności.
Dlatego mędrzec nawet łatwe ma za trudne,
przeto w końcu nie zazna trudności.

為無為，事無事，味無味。大小多少，報怨以德。圖難於其易，為大於其細；天下難事必作於易，天下大事必作於細。是以聖人終不為大，故能成其大。夫輕諾必寡信，多易必多難。是以聖人猶難之，故終無難矣

Co spokojne, łatwo utrzymać;
co jeszcze bez znaku, łatwo obmyślić.
Co kruche, łatwo skruszyć;
co drobne, łatwo rozproszyć.
Działaj, nim rzecz zaistnieje;
porządkuj, nim nastanie zamęt.
Drzewo, które ledwie obejmiesz ramionami,
wyrosło z ledwie dostrzegalnego pędu.
Wieża o dziewięciu piętrach
wznosi się z usypanej ziemi.
Podróż tysiąca mil
poczyna się od kroku pod stopą.
Kto działa, ten psuje;
kto trzyma, ten traci.
Dlatego mędrzec nie działa — przeto niczego nie psuje;
nie trzyma — przeto niczego nie traci.
Ludzie w swoich sprawach
zawsze psują je tuż przed dopełnieniem.
Bądź u końca tak ostrożny jak na początku,
a nie zepsujesz sprawy.
Dlatego mędrzec pragnie bez pragnienia,
nie ceni trudno dostępnych dóbr;
uczy się nie-uczenia,
wraca do tego, co ludzie mijają.
By wspomagać to, co w dziesięciu tysiącach rzeczy jest samo z siebie,
a nie śmie działać.

其安易持，其未兆易謀。其脆易泮，其微易散。為之於未有，治之於未亂。合抱之木，生於毫末；九層之臺，起於累土；千里之行，始於足下。為者敗之，執者失之。是以聖人無為故無敗，無執故無失。民之從事，常於幾成而敗之。慎終如始，則無敗事。是以聖人慾不欲，不貴難得之貨；學不學，復眾人之所過。以輔萬物之自然，而不敢為。

Dawni, co dobrze pełnili Drogę,
nie oświecali nią ludu,
lecz utrzymywali go w prostocie.
Lud jest trudny do rządzenia,
bo ma za wiele przemyślności.
Dlatego rządzić państwem przez przemyślność
to plaga państwa;
rządzić państwem bez przemyślności
to szczęście państwa.
Kto zna te dwie rzeczy, zna też wzorzec.
Zawsze znać wzorzec —
to zwie się ciemną mocą.
Ciemna moc jest głęboka, jest odległa,
zawraca wraz z rzeczami —
i dopiero potem dochodzi się do wielkiej zgody.

古之善為道者，非以明民，將以愚之。民之難治，以其智多。故以智治國，國之賊，不以智治國，國之福。知此兩者亦稽式。常知稽式，是謂玄德。玄德深矣，遠矣，與物反矣，然後乃至大順。

To, dzięki czemu rzeki i morza mogą być królami stu dolin,
to że dobrze stawiają się poniżej —
przeto mogą być królami stu dolin.
Dlatego kto chce być nad ludem,
musi słowem stawiać się poniżej;
kto chce być przed ludem,
musi sobą stawiać się z tyłu.
Dlatego mędrzec trwa na górze,
a lud nie czuje ciężaru;
trwa na przedzie,
a lud nie czuje szkody.
Dlatego świat rad go wynosi i nie odtrąca.
A ponieważ się nie spiera,
przeto nikt pod niebem nie może się z nim spierać.

江海所以能為百谷王者，以其善下之，故能為百谷王。是以欲上民，必以言下之。欲先民，必以身後之。是以聖人處上而民不重，處前而民不害。是以天下樂推而不厭，以其不爭，故天下莫能與之爭。

Wszyscy pod niebem mówią, że moja Droga jest wielka,
a jakby niepodobna do niczego.
A właśnie dlatego, że wielka,
zdaje się do niczego niepodobna.
Gdyby była do czegoś podobna,
dawno by już zdrobniała!
Mam trzy skarby,
trzymam je i strzegę.
Pierwszy zwie się miłosierdziem,
drugi zwie się oszczędnością,
trzeci zwie się nieśmieniem być pierwszym pod niebem.
Miłosierny — przeto mogę być mężny;
oszczędny — przeto mogę być rozległy;
nieśmiejący być pierwszym pod niebem —
przeto mogę być przełożonym naczyń.
A dziś porzucać miłosierdzie, a szukać męstwa,
porzucać oszczędność, a szukać rozległości,
porzucać tył, a szukać przodu —
to śmierć!
Miłosierdziem w boju się zwycięża,
miłosierdziem w obronie się trwa.
Kogo niebo chce ocalić,
tego miłosierdziem osłania.

天下皆謂我道大，似不肖。夫唯大，故似不肖。若肖，久矣其細也夫！我有三寶，持而保之。一曰慈，二曰儉，三曰不敢為天下先。慈故能勇，儉故能廣，不敢為天下先，故能成器長。今舍慈且勇，舍儉且廣，舍後且先，死矣！夫慈以戰則勝，以守則固。天將救之，以慈衛之。

Kto dobrze jest wojownikiem, nie jest wojowniczy;
kto dobrze walczy, nie wpada w gniew;
kto dobrze zwycięża wroga, nie wdaje się z nim w starcie;
kto dobrze posługuje się ludźmi, stawia się poniżej nich.
To zwie się mocą niespierania się,
to zwie się użyciem siły ludzi,
to zwie się dorównaniem niebu — najwyższym z dawnych.

善為士者不武，善戰者不怒，善勝敵者不與，善用人者為之下，是謂不爭之德，是謂用人之力，是謂配天古之極。

Sztuka wojenna ma słowo:
„Nie śmiem być gospodarzem, lecz gościem;
nie śmiem posunąć się o cal, lecz cofam się o stopę.”
To zwie się marszem bez marszu,
zakasaniem rękawa bez ramienia,
odparciem bez wroga,
chwytem bez oręża.
Nie ma większego nieszczęścia niż lekceważyć wroga;
lekceważyć wroga to niemal utracić moje skarby.
Dlatego, gdy zwarte wojska starły się z sobą,
zwycięża ten, kto boleje.

用兵有言﹕「吾不敢為主而為客，不敢進寸而退尺。」是謂行無行，攘無臂，扔無敵，執無兵。禍莫大於輕敵，輕敵幾喪吾寶。故抗兵相加，哀者勝矣。

Moje słowa są bardzo łatwe do poznania,
bardzo łatwe do praktykowania.
A nikt pod niebem nie zdoła ich poznać,
nikt nie zdoła ich praktykować.
Słowa mają swój źródłosłów,
sprawy mają swego pana.
A ponieważ tego nie wiedzą,
przeto i mnie nie znają.
Ci, co mnie znają, są rzadcy;
kto mnie naśladuje — jest cenny.
Dlatego mędrzec nosi zgrzebną szatę,
a w piersi kryje jadeit.

吾言甚易知，甚易行。天下莫能知，莫能行。言有宗，事有君。夫唯無知，是以不我知。知我者希，則我者貴。是以聖人被褐懷玉。

Wiedzieć, że się nie wie — najwyższe.
Nie wiedzieć, a mnimać, że się wie — choroba.
A ponieważ chorobę ma się za chorobę,
przeto się nie choruje.
Mędrzec nie choruje,
bo chorobę ma za chorobę —
przeto się nie choruje.

知不知上，不知知病。夫唯病病，是以不病。聖人不病，以其病病，是以不病。

Gdy lud nie lęka się grozy,
nadchodzi groza największa.
Nie ścieśniaj mu jego siedzib,
nie obrzydzaj mu jego życia.
A ponieważ się mu go nie obrzydza,
przeto się nim nie brzydzi.
Dlatego mędrzec zna siebie, a siebie nie ukazuje;
kocha siebie, a siebie nie wywyższa.
Przeto odrzuca tamto, a bierze to.

民不畏威，則大威至。無狎其所居，無厭其所生。夫唯不厭，是以不厭。是以聖人自知不自見，自愛不自貴；故去彼取此。

Kto śmiały w odwadze — zginie;
kto śmiały w powściągu — ocaleje.
Z tych dwóch — jedno pożytkiem, drugie szkodą.
Czego niebo się brzydzi — kto zna tego przyczynę?
Dlatego mędrzec nawet to ma za trudne.
Droga nieba:
nie spiera się, a dobrze zwycięża;
nie mówi, a dobrze odpowiada;
nie wzywa, a rzeczy same przychodzą;
jest niespieszna, a dobrze obmyśla.
Sieć niebios jest ogromna, ogromna:
o rzadkich oczkach, a nic jej nie ujdzie.

勇於敢則殺，勇於不敢則活。此兩者，或利或害。天之所惡，孰知其故？是以聖人猶難之。天之道，不爭而善勝，不言而善應，不召而自來，繟然而善謀。天網恢恢，疏而不失。

Gdy lud nie lęka się śmierci,
jakże strwożyć go śmiercią?
A gdyby lud zawsze lękał się śmierci,
i schwytałbym tego, kto czyni dziwaczne rzeczy,
by go zabić — któż by śmiał?
Zawsze jest ten, komu przystoi zabijać, i on zabija.
A zabijać w zastępstwie tego, komu przystoi zabijać,
to zwie się ciosaniem w zastępstwie wielkiego cieśli.
A kto ciosa w zastępstwie wielkiego cieśli —
rzadko który nie skaleczy sobie ręki.

民不畏死，奈何以死懼之？若使民常畏死，而為奇者，吾得執而殺之，孰敢？常有司殺者殺，夫代司殺者殺，是謂代大匠斲。夫代大匠斲者，希有不傷其手矣。

Lud głoduje,
bo ci na górze zjadają za wiele podatków —
przeto głoduje.
Lud jest trudny do rządzenia,
bo ci na górze działają —
przeto jest trudny do rządzenia.
Lud lekceważy śmierć,
bo ci na górze zbyt gęsto szukają życia —
przeto lekceważy śmierć.
A tylko kto nie czyni z życia swej sprawy,
ten jest godniejszy niż ten, kto życie ceni.

民之饑，以其上食稅之多，是以饑。民之難治，以其上之有為，是以難治。民之輕死，以其上求生之厚，是以輕死。夫唯無以生為者，是賢於貴生。

Człowiek za życia jest miękki i słaby,
a w śmierci twardy i sztywny.
Dziesięć tysięcy rzeczy, trawy i drzewa za życia są miękkie i kruche,
a w śmierci suche i zeschłe.
Dlatego twarde i mocne to towarzysze śmierci,
miękkie i słabe to towarzysze życia.
Dlatego wojsko zbyt mocne nie zwycięża,
drzewo zbyt mocne bywa ścinane.
Mocne i wielkie trwa poniżej,
miękkie i słabe trwa na górze.

人之生也柔弱，其死也堅強。萬物草木之生也柔脆，其死也枯槁。故堅強者死之徒，柔弱者生之徒。是以兵強則不勝，木強則兵。強大處下，柔弱處上。

Droga nieba —
czyż nie jest jak napinanie łuku?
Co wysokie, to się zniża;
co niskie, to się wznosi;
co ma nadmiar, temu się ujmuje;
czego niedostaje, temu się dodaje.
Droga nieba ujmuje nadmiarowi
i dodaje niedostatniemu.
Droga człowieka nie jest taka:
ujmuje niedostatniemu,
by służyć temu, co ma nadmiar.
Kto zdoła nadmiarem służyć światu?
Jedynie ten, kto ma Drogę.
Dlatego mędrzec działa, a się nie wspiera,
dzieło spełnia, a w nim nie mieszka —
nie chce ukazywać swej godności.

天之道，其猶張弓與？高者抑之，下者舉之；有餘者損之，不足者補之。天之道，損有餘而補不足。人之道則不然，損不足以奉有餘。孰能有餘以奉天下？唯有道者。是以聖人為而不恃，功成而不處，其不欲見賢。

Nic pod niebem nie jest bardziej miękkie i słabe niż woda,
a nic, co uderza w twarde i mocne, jej nie przewyższy —
bo nic nie może jej zastąpić.
Że słabe zwycięża mocne,
że miękkie zwycięża twarde —
nikt pod niebem tego nie wie, nikt nie umie tego czynić.
Dlatego mędrzec powiada:
„Kto bierze na siebie brud państwa,
ten zwie się panem świątyni i ołtarza;
kto bierze na siebie nieszczęście państwa,
ten zwie się królem świata.”
Prawe słowa zdają się przewrotne.

天下莫柔弱於水，而攻堅強者，莫之能勝，其無以易之。弱之勝強，柔之勝剛，天下莫不知莫能行。是以聖人云﹕「受國之垢，是謂社稷主；受國不祥，是為天下王。」正言若反。

Gdy się godzi wielką urazę,
zawsze zostaje reszta urazy —
jakże to może być dobre?
Dlatego mędrzec trzyma lewą połowę kwitu,
a nie dopomina się od ludzi.
Kto ma moc, ten zawiaduje kwitem;
kto jest bez mocy, ten zawiaduje ściąganiem danin.
Droga nieba jest bez stronniczości,
lecz zawsze sprzyja dobremu człowiekowi.

和大怨，必有餘怨，安可以為善？是以聖人執左契，而不責於人。有德司契，無德司徹。天道無親，常與善人。

Małe państwo, nieliczny lud.
Niech mają narzędzia na dziesiątki i setki, a ich nie używają;
niech lud ceni śmierć i nie wędruje daleko.
Choćby były łodzie i wozy,
nie ma czym się nimi jeździć;
choćby były zbroje i oręż,
nie ma czego nimi wystawiać.
Niech lud znów wiąże sznury i tak się nimi posługuje.
Niech smakuje swoje jadło,
zdobi swoje szaty,
błogo mieszka w swoich siedzibach,
raduje się swoimi obyczajami.
Choć sąsiednie państwa widać wzajem,
choć słychać wzajem pianie kogutów i szczekanie psów,
lud aż do starości i śmierci
nie chodzi jedni do drugich.

小國寡民，使有什伯之器而不用，使民重死而不遠徙。雖有舟輿，無所乘之；雖有甲兵，無所陳之。使人復結繩而用之，甘其食，美其服，安其居，樂其俗。鄰國相望，雞犬之聲相聞，民至老死，不相往來。

Wierne słowa nie są piękne,
piękne słowa nie są wierne.
Dobry się nie spiera,
kto się spiera, nie jest dobry.
Kto wie, nie jest wszechstronny;
kto jest wszechstronny, nie wie.
Mędrzec nie gromadzi:
im więcej czyni dla innych, tym więcej sam ma;
im więcej daje innym, tym więcej mu przybywa.
Droga nieba przynosi korzyść, a nie szkodzi;
Droga mędrca działa, a się nie spiera.

信言不美，美言不信。善者不辯，辯者不善。知者不博，博者不知。聖人不積，既以為人己愈有，既以與人己愈多。天之道，利而不害；聖人之道，為而不爭。

Tao Te King

Zacytuj ten fragment

Wesprzyj ten projekt